Powrót do strony gównej


INFORMACJE OGÓLNE

Kaszuby środkowe, znane też jako Szwajcaria Kaszubska lub w języku kaszubskim Westrzódk, obfitują w malownicze jeziora, wzgórza, urozmaicone krajobrazy i atrakcje turystyczne. Do wielu z nich mogą dotrzeć turyści zmotoryzowani lub podróżujący zbiorową komunikacją, jednak wiele miejsc pozostaje dla nich nieodkrytych. Do takich można dotrzeć tylko pieszo lub wybierając rower. Niektórzy twierdzą, że Pojezierze Kaszubskie najlepiej zwiedza się na rowerze, ponieważ daje możliwość zobaczenia wielu ciekawych miejsc, cieszenia się ze zmieniających się widoków w czasie jazdy po ustronnych leśnych i polnych drogach.

Południowo-wschodnią część Szwajcarii Kaszubskiej zajmuje jedna z gmin powiatu kartuskiego - gmina Somonino, leżąca na pagórkowatych wysoczyznach głęboko porozcinanych obniżeniami, które wypełniają częściowo doliny rzek i jeziora, a górują nad nimi wysokie Wzgórza Ostrzyckie i Szymbarskie. Typowy dla środkowych Kaszub krajobraz rolniczo-leśny kształtował się przez wieki najpierw wzdłuż doliny Raduni, a później na trudniej dostępnych wysoczyznach, porośniętych jeszcze do XVII-XVIII wieku gęstym lasem. Dzisiaj obok starych średniowiecznych wsi takich jak Goręczyno, Somonino i Ostrzyce charakterystyczne dla tego rejonu jest rozproszenie zabudowy wsi w postaci wielu odosobnionych przysiółków i pustkowi rozsianych po wzgórzach. Chciałbym Państwa zachęcić do poznawania tego krajobrazu i kultury Kaszub, dlatego zapraszam na rowerową wędrówkę po części Szwajcarii Kaszubskiej leżącej w gminie Somonino. Będziemy ją odbywać wzdłuż szlaku rowerowego Kamienne Kręgi.

W 2002 roku z ramienia Gminnego Ośrodka Kultury powierzono mi zaprojektowanie przebiegu tego szlaku. Następnie oznakowano go w terenie, a otwarcie i pierwszy przejazd grupy turystów nastąpił 11 sierpnia tego samego roku. Niestety, oznakowanie trasy wykonane najczęściej na głazach narzutowych szybko się zatarło, albo zostało zdewastowane. Wątpliwości budził też przebieg szlaku w kilku miejscach, stąd pojawiła się konieczność odnowienia szlaku oraz ujednolicenia informacji turystycznej o nim na tablicach informacyjnych, oznakowaniu, mapie turystycznej oraz w poniższym przewodniku. Znajdą tu Państwo nie tylko opis szlaku, ale również wiele informacji i ciekawostek o miejscach mijanych po drodze. Do przewodnika dołączona została dokładna mapa turystyczna, która pozwoli jeszcze lepiej zorientować się w terenie i uzupełnić treść opisu.

Trasa została poprowadzona tak, aby zaprowadzić turystów wypoczywających w nadjeziornych letniskach do jednego z cenniejszych stanowisk archeologicznych na Kaszubach, jakim jest Kamienne Wesele. Znajdują się tam kręgi kamienne i cmentarzysko z okresu rzymskiego. Po drodze rowerowi turyści mają okazję poznać różne inne atrakcje i walory tej części Kaszub. Długość trasy wynosi niespełna 33 km. Dla przeciętnego turysty na wycieczkę razem ze zwiedzaniem trzeba przeznaczyć mniej więcej połowę dnia.

W opisie trasy zamieściłem kilometraż liczony od Ostrzyc, a przy wielu miejscach podałem orientacyjną wysokość bezwzględną w metrach nad poziomem morza. Nazwy miejscowości pisane kursywą są ich kaszubskimi odpowiednikami.

Oznakowanie trasy w terenie oprócz dwóch tablic informacyjnych stanowią tabliczki z sylwetką roweru i paskiem w kolorze czerwonym na białym tle oraz podpis "Szlak Kamienne Kręgi". Zostały one umieszczone na wszystkich ważniejszych skrzyżowaniach na trasie.

Kalendarz imprez GOK Somonino
Informacje bieżące GOK Somonino
Komunikaty GOK Somonino
Punkty Informacji Turystycznej
Turystyka w gminie Somonino - informacje
Historia Gminnego Ośrodka Kultury Somonino
Dziecięcy Zespół Folklorystyczny MALI HOPOWIANIE
Biblioteki przy GOK Somonino
Kawiarenka internetowa przy GOK Somonino
Gmina Somonino z lotu ptaka
Atrakcje turystyczne w regionie
Informacje - archiwum
Sponsorzy GOK Somonino
Stowarzyszenie "Przyjazna Wieś Kaszubska"
Kaszubski Klub Kolekcjonerów Fajki "Kaszëbskô Pipa"
wirtulany spacer po GOK Somonino
Kontakt z GOK Somonino

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
Europa inwestująca w obszary wiejskie
Publikacja opracowana / projekt realizowany przez Gminny Osrodek Kultury w Somoninie współfinansowany/a
ze środków Unii Europejskiej w ramach
Osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
Instytucja Zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata
2007-2013
- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Stopień trudności

Urozmaicony przebieg trasy zadowoli początkującego jak i bardziej zaawansowanych cyklistów. Trasa wielokrotnie pokonuje w poprzek głębokie obniżenia rynien polodowcowych, a potem znów wspina się na powierzchnię falistej wysoczyzny morenowej. Suma przewyższeń na trasie wynosi około 450 m. Dla sześciu podjazdów i zjazdów różnica poziomów wynosi 30-40 m na długości do 1 km.

Około połowę długości szlaku stanowią wąskie, lokalne drogi asfaltowe i krótkie odcinki dróg powiatowych i wojewódzkich,
na których trzeba zachować większą ostrożność. Pozostałe odcinki stanowią drogi gruntowe lepiej lub gorzej utrzymane. Mimo ostatnich remontów dróg leśnych w Lesie Hopowskim, należy się liczyć z kałużami po większych deszczach i roztopach. Na niewielkich odcinkach zachował się jeszcze malowniczy bruk z kamienia polnego (tzw. kocie łby) pochodzący z przełomu XIX i XX wieku.



Dojazd

Większość trasy jest mniej lub bardziej dostępna dla turystów zmotoryzowanych posiadających rower, dlatego wycieczkę można rozpocząć z dowolnego miejsca. Proponowany początek i koniec trasy znajduje w Ostrzycach, gdzie przy punkcie informacji turystycznej znajduje się obszerny parking. W rejon, gdzie przebiega opisywany szlak rowerowy, można dostać się również połączeniem kolejowym z Gdyni w kierunku Kościerzyny. Na tej relacji kursują coraz częściej autobusy szynowe, posiadające wydzieloną przestrzeń lub specjalne haki do transportowania roweru. Można zatem wyruszyć ze stacji Kiełpino Kartuskie (dojazd do Trątkownicy), Somonino, Sławki lub Wieżyca (dojazd do Ostrzyc). W kilku miejscach Ostrzyc wypożyczyć rowery, jednak przed wyruszeniem warto dokładnie sprawdzić stan wypożyczonego sprzętu. Wybierający ten wariant mogą dostać się do Ostrzyc autobusami kursującymi z Kartuz.

Cmentarzysko Kamienne Wesele

"Działo się to w majątku Borcz w kartuskim powiecie, dawno, dawno temu. W domu pewnego rolnika nastał dzień weselny, gotowano się więc do hucznego przyjęcia. Kiedy orszak ślubny wyruszył do kościoła w Kiełpinie, kucharka zabrała się żwawo do roboty - miała przygotować smakowite dania i dopilnować, aby stół biesiadny był nakryty jak należy, gdy młoda para wraz z gośćmi powróci z kościoła. Na nieszczęście, gadatliwa sąsiadka najęta do pomocy miała wiele nowego
do powiedzenia. A im więcej było plotkowania, tym praca wolniej postępowała.
Kucharka, spojrzawszy przez okno, zobaczyła ku swemu przerażeniu powracający orszak weselny. Znajdował się akurat na skraju lasu, a tu - mięsiwa jeszcze niegotowe i stół nie przykryty obrusem. Przeraziła się tym wielce i wpadła w nieopanowaną złość. Nie chcąc utracić swej sławy świetnej kucharki, wypowiedziała w gniewie straszne przekleństwo:
- Och, do czorta, obyście skamienieli!
I oto jej przekleństwo spełniło się. Wesołe odgłosy gości weselnych ucichły nagle, a ich nogi stały się zimne i ciężkie. Cały orszak skamieniał.
Do dziś jeszcze, w gęstych zaroślach przy drodze z Kiełpina do Babiego Dołu, zachowały się niektóre z owych zaczarowanych kamiennych postaci wspaniałego orszaku weselnego".
(R. A. Regliński, Legendy ziemi kartuskiej)

Upływające tysiąclecia pozwoliły Kamiennemu Weselu obrosnąć legendą i tak dalece zatarły pamięć o prawdziwym pochodzeniu tego miejsca, że potrzeba dzisiaj wielu lat wykopalisk, by odsłonić choć część tajemnicy, która kryje się nie tylko za kurhanami i kręgami kamiennymi, ale również za rozsianymi po lesie grobami dawnych plemion.
Systematyczne badania cmentarzyska w Trątkownicy trwają od 1978 roku. Do 1992 prowadził je Instytut Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, a następnie kontynuował Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Od początku z wykopaliskami jest związana i obecnie nimi kieruje prof. Magdalena Mączyńska. Pod jej kierunkiem studenci II i IV roku archeologii odbywają tu letnią praktykę.

Stanowisko w Trątkownicy składa się w pięciu dużych kurhanów pokrytych płaszczem kamiennym i otoczonych wieńcem z głazów oraz ponad sześćdziesięciu grobów płaskich. Kręgi z kurhanami znajdują się po południowej stronie drogi Kiełpino - Borcz, natomiast pozostałe pochówki znajdują się również po obu jej stronach. Jeden z nich przecięła droga. Podobnie jak cmentarzyska w Odrach, Węsiorach i Grzybnicy w Kamiennym Weselu groby płaskie są rozrzucone na rozległej przestrzeni. Te przebadane obejmują powierzchnię około 0,75 ha, a odległości między nimi sięgają 18 m. Najwięcej jest grobów szkieletowych, gdzie ciało złożone na drewnianej desce lub w trumnie chowano zwrócone głową ku północy. Znacznie mniej jest pochówków ciałopalnych, w których spalone na stosie pogrzebowym ciało składano do jamy ziemnej bądź glinianego naczynia - popielnicy. Jako, że w grobach szkieletowych zmarłych chowano zazwyczaj razem z cennymi rzeczami, znalezione zabytki metalowe pochodzą tylko z tych grobów. Najliczniej znajdowane są brązowe zapinki. Zapewne
z tego powodu wiele z tych grobów posiada wkopy rabunkowe, które były dokonywane najprawdopodobniej w krótkim czasie po pogrzebie. Rabusiom nie udało się jednak wszystkiego znaleźć i w ten sposób zachowały się na przykład dwa złote pierścienie znalezione pod szkieletem w jednym z grobów. Ciekawymi znaleziskami są również miejsca obróbki stel, które odkryto pomiędzy grobami, składające się ze skupisk granitowych odłupków. Wiele wskazuje na to, że stele tworzące kręgi kamienne były ciosane już wówczas, gdy w tym miejscu chowano zmarłych. W południowej części stanowiska, pod lasem, odkryto jak dotąd kilka palenisk, które zapewne wyznaczają granicę nekropolii. Brak szczątków kostnych i śladów wybierania ogniskowych wypełnisk pozwala stwierdzić, iż raczej nie były to miejsca spalania ciał.
Kamienne Wesele wciąż czeka kompletne przebadanie i dlatego dalej nie znamy pełnego rozplanowania cmentarzyska. Na dzień dzisiejszy możemy powiedzieć, że okres, w którym użytkowano tę nekropolię przypada pomiędzy ostatnimi dziesię-cioleciami I w. n.e a połową II wieku. Późniejsze mówią, że niewielkie grupy chowały tu zmarłych jeszcze w końcu III w.n.e.

Wędrówka Gotów

Cmentarzysko w Trątkownicy jest jednym ze stanowisk kultury wielbarskiej, która od I do V w. n.e. rozprzestrzeniała się w północnej i wchodniej Polsce oraz zachodniej Ukrainie. Kulturą archeologiczną można nazwać w uproszczeniu zespół obiektów i przedmiotów (np. ceramiki, grobów, biżuterii), który występuje na określonym obszarze i w określonym czasie. Ze względu na to, iż jest to kategoria stworzona sztucznie przez porządkowanie źródeł archeo-logicznych, ciężko jest przyporządkować ją do jakiegoś ludu. Kulturę wielbarską wiąże się jednak z germańskim plemieniem
Gotów. O historii tego plemienia możemy dowiedzieć się z kilku przekazów autorów antycznych, między innymi Jordanesa Getica lub o pochodzeniu i czynach Gotów z 551 r.

Pierwotna siedziba Gotów, określana w źródłach historycznych jako Skandza znajdowała się w dzisiejszym regionie Götaland obejmującym południową Szwecję. Według Jordanesa, król Gotów, Berig, wyprowadził stamtąd plemię do Gothiskandzy, krainy utożsamianej dzisiaj przez wielu badaczy ze Pomorzem Wschodnim. W danych archeologicznych ma to odzwierciedlać pojawienie się na początku I w. n.e. kultury wielbarskiej, wypierającej rozwiniętą w poprzednim wieku kulturę oksywską. Nowi germańscy przybysze zajmowali przeważnie pustki osadnicze wśród zamieszkującego ówcześnie południowe wybrzeże Bałtyku plemię Ulmerigów, a nawet podporządkowali sobie sąsiednich Wenedów. Wędrówka na nowe zamorskie terytoria była zapewne podyktowana brakiem zasobów i żywności, być może w związku z pogorszeniem klimatu. Goci zajęli najpierw rejon ujścia Wisły a następnie udali się w głąb lądu na teren Pojezierza Kaszubskiego, Borów Tucholskich i dalej. Powstają wtedy kręgi kamienne i cmentarzyska, które były przypuszczalnie miejscami zebrań plemiennych, sądów i uroczystości religijnych ku czci przodków. Z końcem II wieku n.e. rozpoczęła się ich dalsza wędrówka. Król Filimer, który był piątym po Berigu, wyruszył wraz z plemieniem na południe i południowy wschód, docierając aż nad Morze Czarne. Tam, na terenach dzisiejszej Ukrainy w IV wieku n.e. dokonało się zróżnicowanie plemienia na Ostrogotów i Wizygotów. Ci pierwsi opanowali ostatecznie Italię, tworząc istniejące do VI wieku królestwo, a Wizygoci po zdobyciu Rzymu utworzyli królestwo na Półwyspie Iberyjskim, które zostało pokonane przez Arabów VIII wieku.

Pozostałości kręgów kamiennych na cmentarzysku
Kamienne Wesele.
Cmentarzysko Kamienne Wesele. Okazałym kurhanom
towarzyszą
kręgi kamienne i wiele grobów płaskich.

>>> dokładny opis Szlaku Rowerowego - pdf (ok. 2,5 mb)
>>> mapa Szlaku Rowerowego - pdf (ok. 1,2 mb)

OPRACOWAŁ: Piotr Kowalewski

GOK Somonino 2011. All rights reserved.